plendefrruesjp
2017-04-21

25 kwietnia o godzienie 17.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie odbędzie się spotkanie z Andrzejem Szarmachem i Jackiem Kurowskim. 

2017-04-19

 21 kwietnia o godzinie 9.30 Oddział dziecięcy i Filia nr 2 MPBP w Rypinie zapraszają do sali kina "Bałtyk", ul. Warszawska 8 na obchody "Dnia Ziemi".

2017-04-08

11 kwietnia o godz. 16.00 w Sali Wystaw i Promocji centrali MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20 odbędzie się kolejne spotkanie Klubu Filozoficznego działającego przy Bibliotece. 

2017-04-04

6 kwietnia o godzinie 14.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20, odbędzie się kolejne spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki. 

2017-04-01

Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej zaprasza na kram rękodzieła świątecznego.

2017-03-28
W sobotę 1 kwietnia o godzinie 17.00 zapraszamy do Ośrodka Chopinowskiego w Szafarni na CLASSIC MEETS BOOGIE, czyli muzyczne show Macieja Markiewicza–pianisty, improwizatora, absolwenta Akademii Muzycznej w Poznaniu, akwarelisty.
zobacz wszystkie

Kultura

Historia po macoszemu obeszła się z dziedzictwem kulturowym regionu. Na przestrzeni wieków w wyniku wojennych zniszczeń i grabieży, najazdów Prusów, Litwinów, niemieckiego zakonu Krzyżaków, Szwedów i Rosjan wiele zabytków gotyckich, renesansowych, barokowych, klasycystycznych uległo zupełnej dewastacji lub przebudowie. W latach 1945-1956 usunięto prawowitych właścicieli z wiejskich pałaców i dworów, co przyczyniło się do ich pustoszenia. Zachowane siedziby ziemiańskie są często genezą związane z rycerskimi rodami osadzonymi przez historycznych władców dla zagospodarowania puszcz i pustkowi. Pod względem artystycznym stanowią obecnie specyficznie polską formę barokowego lub klasycystycznego założenia architektoniczno-parkowego. W krajobrazie wiejskim stanowią doskonale uplasowane kompozycje zespołów architektury świeckiej i sakralnej oraz parków z akwenami zakładanymi przed dwustu laty w panującym wówczas w Europie angielskim stylu ogrodów krajobrazowych. Przykłady takich rezydencji spotykamy w miejscowościach: Kikół, Szafarnia, Dyblin, Ugoszcz, Zaduszniki, Sokołowo i Zbójno.

 

 

Kolejne pokolenia, przeprowadzając remonty i dokonując przebudowy, nanosiły na zastane budowle piętno stylu swojej epoki. Dzisiaj te zmiany odczytujemy jako symboliczne znaki dziejów kultury utrwalone w architektonicznych kształtach przestrzennych, w formach elewacji, wydatnych portykach oraz dekoracyjnych detalach.

 

Z epoki gotyku pozostały relikty zamków: królewskiego w Złotorii (XIV wiek), rycerskiego w Radzikach Dużych (1405-1466) i pokrzyżackiego w Bobrownikach (1398) przejdź do galerii oraz regotyzowane po zniszczeniach kościoły w miejscowościach: Ciechocin, Czernikowo, Lipno, Osiek, Płonne, Radomin, Radziki Duże, Rokicie, Rypin, Siecień, Strzygi, Sumin. Zachowało się też kilka cennych dzieł sztuki gotyckiej. Sanktuarium maryjne w Skępem słynie z figury typu Najświętsza Panna Maria Służebnica Pańska (1496) i rzadko spotykanego „uskrzydlonego” krucyfiksu serafickiego (początek XVI wieku), który przedstawia rzeźbę ukrzyżowanego Chrystusa okrytego skrzydłami serafinów. W Radzikach Dużych zachowała się rzeźba ukrzyżowanego Chrystusa z XIV wieku o cechach wczesnego gotyku, w Oborach – gotycka Pieta z XV wieku, a w Nowogrodzie znajdują się dwie wysokiej klasy rzeźby późnogotyckie z początku XVI wieku, których formę można uznać za echo szkoły Wita Stwosza.

 

Epoka renesansu pozostawiła w Skępem ciekawy zespół kościelno-klasztorny zakonu bernardynów (1508-1524), rozbudowany w okresie baroku, z bogatym wyposażeniem rzeźbiarskim i snycerskim. W Karnkowie – siedzibie rodu Karnkowskich od XV wieku do 1939 roku – znajduje się kościół z 1584 roku, nieco zbarokizowany w 1761 roku, w którym można zobaczyć kilka cennych dzieł sztuki. O poziomie kultury ówczesnej świadczą m.in. późnorenesansowe (1525) epitafium Jana i Jadwigi Karnkowskich z różowego marmuru, które eksperci zakwalifikowali do podręczników historii sztuki polskiej, oraz obraz malowany na desce pt. Koronacja Najświętszej Panny Marii z XVII wieku. Z tego okresu pozostały też w Radzikach Dużych malowany na desce obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz zespół późnorenesansowych bram przy kościele.

 

Styl barokowy zaznaczył się głównie w architekturze monumentalnej. Pałace i dwory siedemnastowieczne uległy wojennym zniszczeniom oraz zostały poddane gruntownej przebudowie. Na czoło zabytków epoki wysuwa się zespół kościelno-klasztorny karmelitów w Oborach, wznoszony stopniowo między wojnami w latach 1642, 1694, 1741. Posiada ciekawe wnętrze bogate w dzieła sztuki rzeźbiarskiej i snycerskiej, w tym wspomnianą już gotycką Pietę. Godny uwagi jest także sakralny zespół architektoniczny karmelitów w Trutowie z lat 1710-1718, równie bogato wyposażony w dzieła sztuki barokowej. W tym stylu na Ziemi Dobrzyńskiej są jeszcze dwa kościoły: w Działyniu (1600) i Sadłowie (1752-1756) oraz kaplica w Grodzeniu.

 

W latach 1735-1793 i od 1818 roku do powstania listopadowego nastąpił okres spokoju i odradzania się kultury polskiej. Na Ziemi Dobrzyńskiej zaznaczył się on m.in. odbudową i wznoszeniem nowych siedzib ziemiańskich, o których była mowa na wstępie. Z 37 pałaców i dworów zachowanych w różnym stanie 30 jest klasycystycznych, a 7 eklektycznych. Z parków, zawsze krajobrazowych, zakładanych w końcu XVIII lub w 1. połowie XIX wieku, pozostały nieliczne drzewostany z kilkusetletnimi pomnikami przyrody świadczącymi o starszych założeniach ogrodowych. Godne uwagi są pałace w miejscowościach – Długie, Kikół, Sadłowo, Steklin Ugoszcz i Zbójno, zaś dwory we wsiach – Bocheniec, Dyblin, Obrowo, Rusinowo, Steklin, Sokołowo i Zaduszniki. Klasycystyczne kościoły z 1. połowy XIX wieku znajdują się w Szpetalu Górnym, Sobowie, Dobrzyniu nad Drwęcą (dziś południowa część miasta Golub-Dobrzyń) i Skrwilnie.

 

Po 1865 roku do początku XX wieku w architekturze świeckiej i kościelnej zapanował historyzm nawiązujący do stylów minionych epok. Wznoszono budowle neoromańskie, neogotyckie, neoklasycystyczne lub eklektyczne stanowiące dowolną mieszankę różnych stylów. W krajobrazie Ziemi Dobrzyńskiej pojawiły się neogotyckie kościoły w Kikole, Mazowszu, Nowogrodzie, Suminie (kościół z XIV wieku przebudowany na neogotyk), pseudogotyckie w Chełmicy Dużej oraz Mokowie, a eklektyczne w Gójsku, Ligowie, Zadusznikach, Trąbinie, Świedziebni, Tłuchowie, Rogowie. W nowych obiektach często ulokowane są cenne zabytkowe elementy wyposażenia z poprzednich świątyń.

Polskie dziedzictwo kulturowe obejmuje także sakralną architekturę drewnianą związaną z krajobrazem wsi. Najstarszy drewniany kościół z zachowanych znajduje się w Studziace (1704), pozostałe z XVIII wieku we wsiach: Czarne, Dulsk, Szczutowo (filialny i parafialny), Młyniec, Łukomie, Chrostkowo, Grochowalsk, Wielgie, Ostrowite, Księte, Brzeźno. W skromnych drewnianych świątyniach kryją się często stylowo starsze o setki lat, interesujące dzieła sztuki oraz oryginalne polichromie. Najciekawsze z nich można zobaczyć w Czarnem oraz Chrostkowie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ziemia Dobrzyńska w ciągu wieków wydała wielu twórców nauki, kultury i sztuki o randze ogólnopolskiej. Wymienimy tylko niektórych:

Paweł Włodkowic z Brudzenia (ok. 1370-1435), wybitny prawnik, rektor Akademii Krakowskiej;

Mikołaj Lasocki z Lasotek (1380-1450), wybitny prawnik, dyplomata o randze międzynarodowej;

Stanisław Karnkowski z Karnkowa (1520-1603), sekretarz wielki koronny za króla Zygmunta Augusta, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski, dyplomata, kodyfikator prawa kościelnego w Polsce;

Adam Adamandy Kochański z Kochania (1631-1700), wybitny matematyk, twórca zegarów słonecznych i maszyny arytmetycznej, profesor wielu uczelni w Europie;

Romuald Pląskowski ze wsi Czarne (1812-1896), lekarz psychiatra, profesor, autor podręcznika psychiatrii tłumaczonego na wiele języków;

Wincenty Rapacki z Lipna (1840-1924), wybitny aktor, reżyser, pedagog, dramaturg, historyk teatru;

Pola Negri (Apolonia Chałupiec) z Lipna (1897-1987), aktorka teatralna, od 1914 roku filmowa. Przyjęła pseudonim artystyczny od nazwiska włoskiej poetki Ady Negri. Od 1917 roku grała w filmach w Niemczech i w Hollywood. Była światowej sławy gwiazdą kina niemego i symbolem seksu.

 

Kulturę duchową Ziemi Dobrzyńskiej tworzyło wielu jej obywateli. Jako przykład może służyć twórczość i wszechstronna działalność na polu kultury Gustawa Zielińskiego (1809-1881), który był pisarzem, poetą, historykiem; resztkę dóbr zachowaną po rosyjskiej rekwizycji za udział w walce o niepodległość Polski przeznaczył m.in. na stworzenie wspaniałej biblioteki, zbiorów sztuki i sponsorowanie wydawnictw ważnych dla kształtowania świadomości narodowej w czasach niewoli. Temu celowi służyła m. in. pierwsza edycja zebranych dzieł Jana Kochanowskiego, największego polskiego poety okresu renesansu (1530-1584). Zieliński był też działaczem społecznym i gospodarczym.

 

Z dwoma miejscowościami na Ziemi Dobrzyńskiej łączą się fakty ważne dla kultury polskiej, a nawet ogólnej. W Szafarni u Dziewanowskich w latach 1824 i 1825 spędzał wakacje Fryderyk Chopin. Miał okazję uczestniczyć w tradycyjnych dożynkach na miejscu i w Obrowie, a na weselu w Bocheńcu mógł także poznawać autentyczną polską muzykę ludową. Nie tylko słuchał, ale dołączał do kapeli z basetlą. Ten rejon pozostawał w zasięgu ludowej muzyki Kujaw, a dominującym typem melodii tanecznych były kujawiaki utrzymane w mazurkowym rytmie ¾, bardzo polskiej, lirycznej linii melodycznej (kantylenie) o zmiennym tempie. Zmienność nastroju kujawiaków i tempo rubato przejął młody Chopin właśnie z folkloru muzycznego w czasie dwukrotnych wakacji spędzonych w Szafarni. Zatem możemy powiedzieć, że mazurki Chopina to kujawiaki z Ziemi Dobrzyńskiej i Kujaw. Dzisiaj pałacyk w Szafarni mieści Ośrodek Chopinowski. Jest tu stała ekspozycja muzealna związana z kompozytorem, cały rok odbywają się koncerty i recitale oraz doroczny Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów.

 

Druga ważna postać polskiej kultury – znakomita pisarka Maria Dąbrowska (1889-1965) – związana jest ze wsią Płonne. Tutaj Dąbrowska spędzała letni czas u swojej siostry Heleny w latach 1926-1928. Wówczas pisała do męża: Mnie ta przyroda tu trzyma, te jeziora, strumienie… To zdumiewające miejsce jest całą skończoną w sobie epopeją… stamtąd wyjdzie piąta moja książka, wielka epopeja współczesnej wsi. I wyszła (1932-1934) czterotomowa powieść pt. Noce i dnie. W szkole w Płonnem urządzono Regionalną Izbę Pamięci Marii Dąbrowskiej.

 

Wieś dobrzyńska wniosła do dziedzictwa kultury narodowej również swój wkład wartości niematerialnych. Oprócz folkloru muzycznego należy wymienić styl kościółków drewnianych oraz obiekty przemysłu rustykalnego takie jak wiatraki czy młyny wodne. Młyny stanowią ciekawe zjawisko w krajobrazie wsi: Dulnik, Choczeń, Tłuchowo, Dylewo, Nietrzeba i Żuchowo. przejdź do galerii. Najcenniejsze z zachowanych zabytków budownictwa wiejskiego przeniesiono już do muzeów na wolnym powietrzu w Toruniu lub Kłóbce na Kujawach. Elementy historii oraz etnografii regionu (np. meble malowane, rzeźby ludowe, obrazy, dawne narzędzia pracy) prezentują muzea w Dobrzyniu, Rypinie, Lipnie, a w Murzynowie nad Wisłą zabytkowa chata rybaka ukazuje stare wyposażenie wnętrza oraz narzędzia do połowu ryb.

 

Kapliczki, o których była mowa w części poświęconej historii ze względu na ich wartość dokumentalną, to przede wszystkim znaki wiary. Stawiano je i stawia się nadal na skrzyżowaniach i rozstajach dróg, przy domach i mostach. W kapliczkach lokowano sakralne figury i obrazy w celach wotywnych jako prośbę o opiekę, ochronę przed pożarem lub jako podziękowanie m.in. za uzdrowienie czy za uratowanie życia w czasie wojny. W Polsce w poszczególnych regionach ludowi murarze i rzeźbiarze w ciągu wieków tworzyli te obiekty zgodnie z lokalną tradycją kulturową i poczuciem piękna. Stąd mamy różnorodne formy krzyży drewnianych, granitowych, żelaznych, mamy kapliczki murowane, najczęściej trzykondygnacyjne z niszami na figury lub osłonięte dekoracyjnymi daszkami. Fundatorzy i wykonawcy starali się, by ich dzieła były godną siedzibą dla Boga i dla świętych. Ze względu na wartości artystyczne kapliczki zalicza się do dziedzictwa narodowych wartości niematerialnych. przejdź do galerii

strona główna   |   linki   |   kontakt