plendefrruesjp
2017-04-21

25 kwietnia o godzienie 17.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie odbędzie się spotkanie z Andrzejem Szarmachem i Jackiem Kurowskim. 

2017-04-19

 21 kwietnia o godzinie 9.30 Oddział dziecięcy i Filia nr 2 MPBP w Rypinie zapraszają do sali kina "Bałtyk", ul. Warszawska 8 na obchody "Dnia Ziemi".

2017-04-08

11 kwietnia o godz. 16.00 w Sali Wystaw i Promocji centrali MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20 odbędzie się kolejne spotkanie Klubu Filozoficznego działającego przy Bibliotece. 

2017-04-04

6 kwietnia o godzinie 14.00 w Sali Wystaw i Promocji MPBP w Rypinie przy ul. Warszawskiej 20, odbędzie się kolejne spotkanie Dyskusyjnego Klubu Książki. 

2017-04-01

Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej zaprasza na kram rękodzieła świątecznego.

2017-03-28
W sobotę 1 kwietnia o godzinie 17.00 zapraszamy do Ośrodka Chopinowskiego w Szafarni na CLASSIC MEETS BOOGIE, czyli muzyczne show Macieja Markiewicza–pianisty, improwizatora, absolwenta Akademii Muzycznej w Poznaniu, akwarelisty.
zobacz wszystkie

Historia

g. Kikol, Lubin, grób kloszowy kultury pomorskiej z III w. p.n.e., zbiory MKiZHistoryczna Ziemia Dobrzyńska obejmuje obszar położony między rzekami: Wisłą, Drwęcą i Skrwą. Te tereny nasi słowiańscy przodkowie zasiedlali od VI wieku. Znajdowali tu wówczas dogodne warunki klimatyczne, urodzajne gleby, pełne zwierza bory oraz rybne jeziora i rzeki, które też zapewniały dostatek wody. Liczne wyspy i półwyspy na jeziorach zachęcały do zakładania stałych osiedli, zapewniały bowiem naturalne warunki obrony przed nieproszonymi gośćmi. Archeolodzy wciąż odkrywają świadectwa pobytu myśliwych z epoki mezolitu (8000-4400 p.n.e.) i pierwszych rolników z środkowego neolitu (3500-2500 p.n.e.). W drugim i w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą zamieszkali tu ludzie o bogatym życiu duchowym twórcy kultur rozpoznawalnych po stylu sylwetek naczyń ceramicznych (np. puchary lejkowate czy amfory kuliste) lub zdobiących je ornamentów wstęgowych czy sznurowych.

 

Przykład osiedlania się na tym samym dogodnym miejscu kolejno przybywających tu ludów stanowi grodzisko w Nowogrodzie koło Golubia-Dobrzynia położone na stożkowatym, stromym wzgórzu nad jeziorem Grodno. Przed trzema, dwoma tysiącami lat wzgórze to stanowiło półwysep lub wyspę. Dzisiaj na miejscu siedzib ludzkich znajduje się pole uprawne pokryte skorupami naczyń ceramicznych typowych dla kultury łużyckiej (ok. 1500 p.n.e.) i dla epoki żelaza. Wtedy pojawili się tu nasi przodkowie – Słowianie. To oni zbudowali tu osiedle obronne, typowy gród wczesnośredniowieczny, który przetrwał do XIII wieku, kiedy to zaczęto zakładać nowożytne wsie i miasta na prawie chełmińskim i polskim z murowanymi budynkami i fortyfikacjami.

 

Na obu brzegach rzeki Drwęcy stanowiącej granicę między bratnimi dzielnicami Księstwa Mazowieckiego – Ziemią Dobrzyńską i Ziemią Chełmińską – od VIII do XIII wieku lokowane były takie grody otoczone palisadą i wałami ziemnymi. Chroniły one przed napadami Prusów, Litwinów i Rusinów. Jeszcze dzisiaj da się zauważyć, że grody te mogły się porozumiewać sygnałami wzrokowymi, co pozwalało na ostrzeganie przed wrogiem: w dzień – dymem, a w nocy – ogniem.

 

Na Ziemi Dobrzyńskiej archeolodzy rozpoznali 30 wczesnośredniowiecznych grodzisk. Stanowią one dowód na to, że ta część Mazowsza już u zarania państwowości polskiej była gęsto zamieszkana i nieźle zagospodarowana. Dzielnica dobrzyńska należała od XI wieku do mazowieckiej linii Piastów osadzonych w Płocku. Dobrzyń był wtedy grodem obronnym i siedzibą kasztelanii. W XII i XIII wieku broniący się przed przyjęciem chrześcijaństwa Prusowie czynili łupieżcze wyprawy na Mazowsze, co skłoniło księcia Konrada do posłużenia się zakonem Pruskich Rycerzy Chrystusowych do wsparcia misji chrystianizacyjnej cystersów z wielkopolskiego Łekna. Osadzeni w 1228 roku w Dobrzyniu bracia, zwani odtąd braćmi dobrzyńskimi lub dobrzyńcami, nie rozwinęli oczekiwanej działalności. Równocześnie książę sprowadził Krzyżaków (Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego) i Dobrzyńcy, którzy w większości też byli Niemcami, połączyli się z nimi. Ściągnęło to wielkie kłopoty na Polskę, gdyż Krzyżacy długo i agresywnie przypisywali sobie prawo do przejęcia Ziemi Dobrzyńskiej jako wiana Dobrzyńców otrzymanego wcześniej przez Konrada Mazowieckiego. Konflikty wywoływane przez Krzyżaków na tle praw do różnych rejonów Polski spowodowały, że dwa wieki (XIV i XV do hołdu pruskiego w 1525 roku) Ziemia Dobrzyńska pełniła funkcję jakby przedmurza od strony państwa krzyżackiego.

 

Wszyscy królowie Polski, od Władysława Jagiełły po ostatniego Stanisława Augusta Poniatowskiego, lokowali na otokach wielkich koronnych pieczęci herb Ziemi Dobrzyńskiej wśród najważniejszych dzielnic państwa polskiego. Widnieje on też na tumbach grobowych Władysława Jagiełły i Kazimierza Jagiellończyka w katedrze wawelskiej.

 

W ciągu 300 lat Rzeczypospolitej Ziemia Dobrzyńska formalnie należała do województwa inowrocławskiego. Sejmiki obu województw kujawskich – brzeskiego i inowrocławskiego – zbierały się w Radziejowie i nie zajmowały się sprawami regionu, który leżał za Wisłą. W 1352 roku, po śmierci ostatniego księcia dobrzyńskiego, kasztelan dobrzyński stał się głównym urzędnikiem państwowym w regionie. Pełnił nieformalnie funkcję wojewody, a Ziemia Dobrzyńska stanowiła samodzielną jednostkę administracyjną niemal równą województwu. Starostwo i sąd grodzki mieściły się w zamku pokrzyżackim w Bobrownikach, a sejmiki gromadziły się w Lipnie.

 

Po pokoju toruńskim w 1466 roku wiek XVI był dla Ziemi Dobrzyńskiej okresem spokoju i stabilizacji. Powstałe w średniowieczu miasta (Dobrzyń – przed 1239, Górzno – 1327, Rypin 1345, Bobrowniki – 1403, Skępe – 1445) były ośrodkami wymiany produktów rzemieślniczych i rolniczych, posiadłości rycerskie i klasztorne zaś umacniały się gospodarczo. Lasy sprzyjały rozwojowi myślistwa, bartnictwa oraz różnych gałęzi przemysłu leśnego, takich jak smolarstwo czy produkcja węgla drzewnego i smarów dziegciowych. Rzeki Wisła i Drwęca służyły do spławu drewna oraz do transportu wyrobów rzemieślniczych i produktów rolnych do Torunia oraz do Gdańska. O poziomie klasy rycerskiej świadczy choćby skarb rodziny Piwo z XVII wieku złożony ze sreber stołowych i wspaniałych klejnotów, który znaleziono na terenie grodziska w Skrwilnie. Wiek XVII do lat 60. wypełniały najazdy Szwedów, pożary zamków, miast i wsi oraz śmiercionośne epidemie. Następujący potem proces odbudowy gospodarczej i renesans kultury zostały zahamowane w latach 1700-1721 podczas wojny północnej. Wówczas Ziemia Dobrzyńska uległa dewastacji przez niszczycielskie przemarsze wojsk szwedzkich, saskich, rosyjskich i polskich.

 

Po jałowych rządach dynastii Sasów (1697-1763) dzięki wychowankom szkół pijarskich i królewskiej Szkoły Rycerskiej oraz gronu wykształconych patriotów – twórców Komisji Edukacji Narodowej (pierwsze w Europie ministerstwo oświaty) oraz Konstytucji 3 Maja (pierwsza w Europie i druga po amerykańskiej) Polska odzyskiwała siły. Usprawniano administrację, porządkowano miasta, budowano armię, planowano rozwój nowoczesnego (na owe czasy) przemysłu. Dostrzegli polskie przemiany wrodzy sąsiedzi i przy pomocy anarchicznej, egoistycznej części szlachty i magnaterii zlikwidowali państwo polskie. Ziemia Dobrzyńska po kongresie wiedeńskim (1815) znalazła się pod okupacją rosyjską do 1916 roku.

 

Dobrzynianie brali udział we wszystkich zrywach powstańczych, a w 1920 roku, podczas inwazji bolszewickiej Rosji, stanęli do obrony niepodległości odzyskanej ledwie przed rokiem. W latach drugiej wojny światowej (1939-1945) Niemcy Ziemię Dobrzyńską włączyli do Rzeszy, Polaków pozbawili praw oraz poddali okrutnym represjom i wysiedleniom. Dużą część inteligencji, nauczycieli, działaczy społecznych, duchowieństwa, patriotów rozpoznanych przez niemieckich współmieszkańców poddawano bestialskim torturom i mordowano już w pierwszych miesiącach okupacji.Nie wszyscy niemieccy sąsiedzi brali udział w eksterminacji i prześladowaniu Polaków, ale ze strachu przed terrorem nazistów nie przeciwstawiali się czynnie ich zbrodniczym działaniom. Eksterminację Polaków hitlerowcy kontynuowali do ostatnich dni pobytu na polskiej ziemi. Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej w Rypinie, mieszczące się w byłej siedzibie Gestapo, przedstawia wstrząsającą ekspozycję tamtych zbrodni. Mimo zagrożenia śmiercią na Ziemi Dobrzyńskiej działali patrioci zrzeszeni w organizacjach, spośród których najliczniejsza była Armia Krajowa.

 

Niemal w każdej większej miejscowości można zauważyć pomniki, obeliski, tablice pamiątkowe poświęcone bohaterom narodowym, a na cmentarzach są mogiły uczestników powstań narodowych: kościuszkowskiego (1794 r.) w Świedziebni, Trutowie, Wielgiem, listopadowego (1830–1831 r.) w Oborach, Skępem, Górznie oraz styczniowego (1863–1864 r.) w Radzikach Dużych, Rypinie, Chrostkowie, Szczutowie, Tłuchowie, Wąpielsku, Trąbinie, Ligowie, Skrwilnie, Skępem, Sadłowie. Obrońcy kraju przed nawałą bolszewicką w 1920 r. upamiętnieni są w Skępem, Dulsku i Ostrowitem. Krzyż jako symbol martyrologiczny upamiętnia ofiarę życia ks. Jerzego Popiełuszki i zarazem jest znakiem walki o niepodległość w ostatnich latach rządów komunistycznych w Polsce. Stoi przy tamie na Wiśle łączącej brzeg kujawski z dobrzyńskim.

 

Do obiektów występujących niemal w każdej miejscowości należą murowane kapliczki i krzyże przydrożne kute ze stali lub drewniane. Widniejące na nich daty oraz religijno-patriotyczne inwokacje nadają im funkcje dokumentów historycznych. Dla Niemców miały wymowę symboli polskości, dlatego jesienią 1939 r. zaciekle je niszczyli. Dzisiejsza obecność kapliczek i krzyży w krajobrazie Ziemi Dobrzyńskiej jest rezultatem odwagi mieszkańców danej miejscowości, którzy z pobudek religijnych i patriotycznych z narażeniem życia ukrywali przez całą okupację ich szczątki i po zakończeniu wojny starali się zrekonstruować w pierwotnej formie.

 

Z Ziemi Dobrzyńskiej pochodzą dwaj współcześni Polacy o historycznych zasługach dla Polski i świata. Pierwszym z nich jest Lech Wałęsa (urodzony 29 września 1943 roku w Popowie w powiecie Lipno) – bohaterski przywódca Związku Zawodowego „Solidarność”, działacz polityczny, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (w latach 1990-1995), laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1983 roku. Drugim zaś jest Leszek Balcerowicz (urodzony 19 stycznia 1947 roku w Lipnie) – wybitny ekonomista, działacz polityczny, który dokonał historycznego dzieła bez precedensu. Jako minister finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego (1989-1990) zrealizował własny plan transformacji Polski z socjalistycznej gospodarki planowej do społecznej gospodarki rynkowej. W 8 krajach 11 szkół wyższych przyznało mu tytuł doktora honoris causa.

strona główna   |   linki   |   kontakt